Premiera książki "Kolonie robotnicze w Zabrzu i ich mieszkańcy. Żyło się biednie, ale szczęśliwie"

04.12.2017

W Łaźni Łańcuszkowej Sztolni Królowa Luiza w Zabrzu zaprezentowano najnowszą publikację Muzeum Górnictwa Węglowego pt. "Kolonie robotnicze Zabrza i ich mieszkańcy. Żyło się biednie, ale szczęśliwie".

Książka jest pokłosiem projektu naukowo-badawczego „Patronackie osiedla robotnicze w Zabrzu: Borsigwerk, Zandka i kolonia Ballestrema w Rokitnicy 1863–2016”. – Celem projektu było badanie funkcjonowania pamięci wśród mieszkańców kolonii patronackich, budowanych przez właścicieli zakładów przemysłowych i tworzących swoiste mikroświaty – wyjaśniają przedstawiciele Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.

W ramach projektu historycy, etnolodzy, antropolog i architekt sprawdzali, na ile wśród mieszkańców kolonii zachowana została pamięć obyczajów, języka i tradycji, a na ile uległa ona modyfikacji na przestrzeni dziejów. Weryfikowano także, na ile pamięć o kulturze poddawała się np. migracjom i wojnie, i na ile wspólnoty, jakie tworzyli mieszkańcy kolonii, okazały się jednorodne i trwałe.

Przeprowadzono badania terenowe, kwerendy archiwalne i biblioteczne oraz prawie 80 wywiadów z mieszkańcami wspomnianych zabrzańskich kolonii robotniczych. Badacze podjęli starania, aby liczba rozmów z każdego osiedla była porównywalna i aby materiał pozyskany w trakcie badań był dzięki temu proporcjonalny i jak najbardziej miarodajny. Ten sam cel przyświecał zespołowi w doborze respondentów. Większość osób, które zgodziły się rozmawiać, badacze poznali w trakcie realizacji projektu.

Jak podkreślali autorzy projektu, największą wartością książki jest to, że powstała we współpracy z mieszkańcami kolonii. – Badaczom udało się dotrzeć do tych, którzy chcieli opowiedzieć o swoim życiu i podzielić się pamięcią – zapewniają przedstawiciele Muzeum. Rozmawiano m.in. z potomkami pierwszych mieszkańców kolonii. Do grona rozmówców należy także zaliczyć tych, którzy zamieszkali tam po 1945 roku. Książka opowiada o architekturze tych miejsc, życiu codziennym i świątecznym, toczącym się w obrębie kolonii. Uwieczniono m.in. tradycje związane z obchodami Bożego Narodzenia, celebrowanie Komunii i Konfirmacji. Omówiono także pamięć językową mieszkańców.

Publikacja powstała dzięki wsparciu finansowemu Miasta Zabrze oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Dziedzictwo kulturowe, priorytet: Kultura ludowa i tradycyjna".